'Oku fa'a lahi foki 'a e ngaahi 'Apisia Putu / Me'afaka'eiki 'oku hoko lahi 'i he'etau nofo 'i he ngaahi fonua muli , pea fa'a 'iai 'a e taimi 'e ni'ihi 'oku fai e felau'aki he fe'eke'aki pe koe fee 'a e me'a 'oku mu'omu'a pea ko fee 'a e me'a 'oku muimui 'i he fononga.

'Oku fa'a hanga he'e kainga 'o 'omai 'a e koloa faka-Tonga 'o fakamu'omu'a pea toki hu mai 'a e 'u feta'u 'o kau mai ia 'i mui he koloa faka-Tonga, pea toki hoko atu mo e kato teu, ka ko e anga pe 'a e fokotu'u ke fai mai ki ai ha talanga ke tau lavelave ki ai he 'oku ou 'osi mamata he me'a fakaoli ko e kee mo e fakatonutonu 'i he me'a ni ke tau vahevahe ki ai 'etau ngaahi 'ilo!

Pea 'oku ou fakaafe'i atu 'a e tokotaha kotoa pe ke ke kau mai mu'a ki he vahevahe ko 'eni ke tau feako'aki

Mou kataki fakamolemole pe ko e anga foki pe 'eni 'e tau ma'u ke tau fevahevahe'aki, pea kou fiefia 'aupito 'aupito au he koe hoko 'a e ki'i peesi ni ke fai mei ai 'etau fevahevahe'aki ki he ngaahi me'a 'oku tau ma'u ke lava ke tau feako'aki mei heni.

Taimi 'e ni'ihi 'oku fa'a fakamamahi kiate au keu 'alu ki ha feitu'u pea 'eke mai ha taha ha me'a he 'oku 'ikai ko ha fievaleloi, pe koe ta'e fie tokoni , ka koe faka'apa'apa pe ki he tukufakaholo 'o e ngaahi 'u famili, 'i he'ene pehee teu si'i lave atu pe ki he tukufakaholo 'o homau ki'i famili (mahalo kuo mei lua 'a e famili 'o tu'usi mai kita hono toutou 'ohake kinautolu) :l kae sai pe he koe fuofua 'apiako pe foki 'a 'api

Hangee pe ko si'ete lau 'i he ngaahi 'u peesi 'oku natula tatau mo 'eni, na'e si'i fai pe 'a e putu 'o ha'ame'avale 'o keli pe 'a e luo 'o si'i fakaha'ele ki ai 'enau putu, pea 'ikai ke toe 'iai ha ouau. Ko Hou'eiki leva na'e fa'a kehe honau ngaahi me'afaka'eiki he 'oku 'iai leva honau ngaahi ouau.

Ka ko e 'uhii ko e ngaahi fakatokanga kuo 'osi 'omai kiate au mei homau ki'i famili ta'e'iloa! koia teu to'oto'o konga me'a lalahi pe.

Ko 'ene pekia pe ha taha, pea 'oku fai hono ngaahi ouau mei he te'eki ke tau'aki, 'o a'u ki he'ene he'aki. Pea ko 'ene pekia leva 'oku 'iai 'a e ngaahi 'u ouau kuo pau ke fakahoko ki hono sino pea toki fakatui hono ngaahi naunau, 'o fa'a pehee ko e me'a ia 'oku fa'a tu'u holo ai 'a e fanga tevolo ko e tuli mai nautolu mei pulotu ko e 'ikai ke kakato honau ngaahi naunau moe ouau kiate kinautolu he'e famili . (ko e website 'o e Nalofa Kids na'aku faka'ali atu ai 'a e founga hono teuteu'i 'o e pekia, mahalo na'a toki confirm mai 'eni 'e Kolohe! pea u toe ongo'i pe 'oku 'iai ke huni 'ene ki'i 'asi peau toe to'o.

Ko 'ene Pekia pe ha taha pea 'osi hono ngaahi ouau pea 'e takai lolo (Tonga) leva hono sino kotoa ('iai hono 'uhinga loki lave atu ki ai 'a mui ange! ) pea hili koia pea 'e 'ai leva hono ngaahi vala 'oku lava 'o 'ai (mei he fakatonga ki he fakapapalangi) 'i he'ene lava koia 'oku tui leva hono VALALOTO pea toki tui 'i tu'a hono kofu pekia (kofu mate) he koe toki me'a ia ki mui ni mai. Pea lava pe ia pea toki 'ai leva hono feta'u ('oku 'iai pe hono hingoa) 'aia ko e lamatau, pea kapau leva ko e fale 'o e Tu'i pea 'e toki ui leva 'a e kie pe feta'u 'i tu'a ko e Fokololo

Ko e ki'i kato 'oku fa'a ngaue'aki ki he 'uluaki teuteu'i 'o e pekia, ko e ki'i kato alu, pea 'oku kehekehe 'a e ngaahi kato alu pea mo honau hingoa (toki lave atu ki ai 'a mui) 'I he loto kato, kuo 'osi 'iai 'a e fo'i fangu kuo 'iai 'a e lolo pea mo e tuki lamulamu (mama tuitui) kuo 'osi ngaahi he'e famili'i fa'e 'o e pekia. Pea 'iai mo e feta'aki etc...etc..etc... toki lave atu ki ai 'a mui.

Ko e me'a ko e holo kiha putu na'e kehe pe ia he koe kupu fekau'aki 'o e ngaahi famili, na'a nau fanongo pe ki ha 'apisia tonu kuo nau 'alu pe mo 'enau tokoni ki he lotofale he koe 'alu mei he lotofale ki he lotofale, kuonga ni kuo kehe ia, kuo fihi pe 'a e maheni pea mo e famili he toki oo pe he 'apoo!.

Fakaoli foki he ko e koloa fakatonga na'e fa'a kole pe 'a e fanga fakafotu 'o e tokotaha 'oku nau fotu'aki ke nau to'o 'a e koloa

Kole pe Stella pea pehee kia Fatanitavake ke kataki kae tali atu pe ho'omo fehu'i ki ho'o comments 'i he Blog, pea kou kole fakamolemole atu ki hoku famili kotoa pe telia na'a hoko 'a e ki'i fakataataa ko 'eni pe ko e ki'i fakahinohino ko 'eni ko ha fieha, fie'eiki pe ko ha toe fa'ahinga fakataataa, ka ko 'eku vahevahe atu pe he 'uhinga ko hono fehu'i meia Stella Satini 'i he Comments, pea kou fiefia aipe he faingamalie koia ke fai ha tali atu mei he Blog na'a si'i ata malie atu ki ha kainga 'oku nau fiema'u pe fie fanongo ki he ki'i kotekote ko 'eni

Ko e anga 'eni 'a e ki'i fakahinohino na'e 'ohake 'aki kita,

Ko au 'oku ou tokotaha peau lahitaha 'ikai hato tehina, pea mei he'eku tamai 'oku ou ma'u mei ai ha fanga ki'i tuonga'ane 'e toko 3, pea mei he'eku fa'e 'oku ou ma'u ha ki'i tuonga'ane 'e tokotaha pea 'oku ou lahi kotoa pe 'i he fanga ki'i tuonga'ane.

Ko e 'uhinga 'eku pehee 'oku ta'e'ofa 'a e fa'ahinga lau FAHU he taumaiaa 'oku te fakakaukau kita pe a 'oku mama'o 'aupito 'eku fakakaukau ki he fa'ahinga me'a ko 'eni, ka 'oku ou feinga pe keu to'o mai pe hoku ki'i famili neongo he'ikai ke lava 'o fakahoko 'a e Natula FAHU ka ke hoko pe mu'a 'eni ko e ki'i fakataataa ke mahino pea mo lava 'o Tali atu 'a e fehu'i. Pea kou kole fakamolemole atu ki he fanga tuonga'ane, mou kataki na'a pehee kuo 'iai ha fa'ahinga fakakaukau pehee, ka koe 'atunga ia 'a e ala ki he me'a ni ko e me'a pe 'oku hoko ko 'ete hu'i teunga ka e fai pe mu'a 'a e ki'i talanoa ko e fakataataa mei hoto lotofale neongo 'oku 'ikai ke 'iai ha fa'ahinga fakakaukau pehee.

Ko e Fahu na'e fa'a 'iai pe hono ui 'oku angamaheni ki ai 'a e ngaahi famili, ko e Mehikitanga, To'ukai mo hono Lohu, pea mo e Lohu Loa.

Ko e Mehikitanga na'e 'osi mahino pe ia ko e tuofafine pe tuofefine ia 'o 'ete tamai,

To'ukai mo hono lohu, Ko e Mehikitanga ia 'o hoto mehikitanga

Pea Lohu loa, meimei na'a fa'a haahaa mo molofia 'a e fa'ahinga FAHU ko 'eni he na'e ngaue'aki ia 'i he kuonga koee ke kei fehokotaki 'a e ngaahi famili pea mo e Ngaahi Ha'a 'aia ko hono 'ai totonu ko e mehikitanga ia 'o e tamai 'o 'ete tamai. Ka 'oku fa'a 'ai foki he taimi lahi ko e fevetokai'aki he anga 'o e nofo fakatonga pea mo hono ngaahi 'Ulumotu'a, pea 'ilonga ai 'a e famili tokolahi he ngaue'aki 'a e Lohuloa. Ko hono tamele pe hono fa'a feinga ke ngaue'aki 'a e tu'unga ko 'eni (Lohu Loa) he 'oku fa'a taaitaha 'enau kei mo'ui.

Ko e Lohuloa, 'oku fa'a ngaue'aki pe 'a e fa'ahinga Fahu ia ko 'eni he kuonga koee 'o toki meimei haahaa molofia mai kamata mei he 1975, kuo kamata leva ke pulia 'a e fa'ahinga me'a ia ko 'eni, pea a'u ki he 1980 tupu kuo haahaa molofia 'ene 'asi he kuo hake 'a e fakalaka, pea kuo hake mo e ngaahi poto pea kamata leva ke fakatonulea'i kehe 'a e me'a ni. Ka ko hono fakaoli, he na'e hoko pe ha fa'ahinga 'Apisia Putu ia he taimi koee na'e fakahangatonu pe ia 'o tanu faikelekele, ka ko e Fahu na'e fakahoko pe 'a e fo'i fatongia ia ko 'eni kapau ko ha 'Apisia ko e Me'afaka'eiki (pekia ha'a Hou'eiki), ka kuo ha'u 'a e fakalaka pea kuo fakalaka ai pe mo e ngaahi Ouau FakaTonga 'o e FAHU.

Teu toe to'o mai 'a e konga 'oku ou tokotaha peau lahitaha 'ikai hato tehina, pea mei he'eku tamai 'oku ou ma'u mei ai ha fanga ki'i tuonga'ane 'e toko 3, pea mei he'eku fa'e 'oku ou ma'u ha ki'i tuonga'ane 'e tokotaha pea 'oku ou lahi kotoa pe 'i he fanga ki'i tuonga'ane.

1.Ka mate ha taha hoku fanga tuonga'ane 'oku mau tamai taha, he'ikai pea he'ikai keu tu'u atu au ke fahu ha taimi he 'oku tapu ke 'e'epa hake hato tuonga'ane kate tangutu hake kita 'oku lolotonga 'ene 'e'epa he 'oku tapuhaa 'eni 'i he 'Ulungaanga fakatonga, pea 'e tapu ke malolo ha fanau 'a e fangatuonga'ane 'ete fa'e pea te tu'u atu ko e FAhu he 'oku te kei faka'apa'apa fakatuonga'ane pe ki he pekia he ko hoto tuonga'ane pea 'oku tapuhaa 'a e 'ulungaanga ko 'eni 'i he anga FakaTonga.

2. Ka malolo ha'ate Tuonga'ane 'oku te tamai taha moia, 'oku 'ikai ko e Fahu 'o hoku tuonga'ane 'a '

TAKAIFALA
'Oku pehee na'e kamata 'a e founga ko 'eni, 'i he hou'eiki na'e toulekeleka, ko e sio pe ke ha'u e fefine ke na nonofo mo tauhi aipe 'a e 'Eiki koia. Ko e fakakaukau faka-Kainga pe 'eni, pea 'oku tu'utu'uni mai leva ki he fefine ke ne tauhi, pea ko e faingamalie 'eni ki he kainga Tu'a ke 'iai ha'a nau tama kuo hopo hake 'o 'Eiki; ka na'e toki ngaue tavale 'aki ki mui ni mai 'o ma'u hala ai hono 'uhinga!

Ko e nonofo 'a Hou'eiki na'e mohu fatongia 'aupito, ka koe nonofo 'a e tu'a na'e fa'a alea'i pe 'e ha ongo matu'a, 'o kapau 'oku tokanga'i 'e ha motu'a ha ongo matu'a mo ha'ana tama fefine. "oku 'alu leva 'a e motu'a 'o lea ki he ongo matu'a ke tuku mai 'e na tama ke ne tauhi, pea kapau 'e tali he'e ongo matu'a 'a e ki'i fefine, te na ngaohi leva he'e ongo matu'a ha mohenga 'o 'ena tama pea 'ave ki he 'api 'o e tamai 'a e tangata mali, 'o na nonofo leva, pea fei'umu leva 'a e tangata 'o tali 'a hono 'oange 'o e mohenga, pea ko e mali faka-Tonga leva ia.


MOHEOFO
Ko e maa'itaki ia 'o e Tu'i Tonga pe, pea na'e 'ikai toe ngaue'aki 'a e lea ko 'eni ki ha taha, he koe 'ofefine pe 'o ha Tu'i Hoko 'oku 'ave 'o MOHEOFO ki he Tu'i Tonga


MAA'ITAKI
Ko e hoa tu'ukimu'a ia 'o e 'Eiki, 'oku tupu 'a e lea ni mei he taimi ko ee na'e fai ai 'a e nofo Sinifu. "Oku ngata pe 'i he hou'eiki na'e 'ai ki ai 'a e MA'ITAKI, he ko kinautolu pe na'e fa'a mali tokolahi pea kuopau aipe foki ke kehe 'a e ngaahi me'a 'a e 'Eiki mei he Tu'a. Ko e Maa'itaki ko e taki ia pe 'ulu 'o e kau Sinifu.


KITETAMA
Ko e mali fakakainga 'eni 'oku ngaue'aki he'e fale 'o e Tu'i pea mo e Hou'eiki lalahi, 'o pehee, ke 'ave 'a e foha pe 'ofefine 'o e tuonga'ane ke 'unoho mo e tama fefine, pe tangata, 'a e tuofefine, pe, ko 'ete mali mo e tama 'a hoto mehikitanga. Ko e founga ia na'e fa'a 'ave ai 'a e MOHEOFO mei he Tu'i Kanokupolu ki he Tu'i Tonga, ko e 'ai ke 'Eiki pe 'a e hako'i fefine 'i he hako'i Tangata.



FOKONOFO
(refer to Fokonofo in the Blog please)






Bianni mafile'o